Skarb siekier brązowych z Oficjałowa - Archeologia Sandomierz

Skarb siekier brązowych z Oficjałowa

We wrześniu 2011 roku, pan Dawid Stec, członek Stowarzyszenia Poszukiwaczy Śladów Historii „Sakwa” z siedzibą w Poznaniu, przekazał do Działu Archeologicznego Muzeum Okręgowego w Sandomierzu trzy siekiery brązowe, w tym dwie zachowane niemal kompletnie i jedną zachowaną bez części obuchowej. Wszystkie okazy to siekiery z piętką lejkowatą „typu czeskiego” („południowego”), które łączy się ze środkowym i młodszym okresem epoki brązu (lata około 1200-1000 p.n.e.). Są to czasy występowania na ziemiach polskich kultury trzcinieckiej w jej poklasycznej i schyłkowej fazie oraz początków rozwoju kultury łużyckiej.

Siekiery zostały znalezione w Oficjałowie, gm. Opatów, pow. opatowski, około 50 m na wschód od drogi krajowej nr 9. Według przekazu znalazcy znajdowały się na powierzchni ziemi (pole orne). Miejsce odkrycia położone jest na stoku w pobliżu kulminacji wzniesienia opadającego ku dolinie Opatówki, w obrębie pokrytej utworami lessowymi Wyżyny Sandomierskiej.

Wystąpienie trzech okazów siekier w jednym typie w jednym miejscu (w odległości kilku metrów od siebie) należy rozpatrywać w kategorii skarbu gromadnego, nie ma bowiem żadnych wskazówek, że znaleziska pochodzą z grobów. Należy przypuszczać, że pierwotnie zostały złożone razem, być może w jakimś pojemniku z materiału organicznego, który uległ rozkładowi, zaś siekiery znalazły się na powierzchni pola w pewnej odległości od siebie wskutek prowadzonej działalności rolniczej (orka). Znalezisko z Oficjałowa należy zaliczyć do skarbów gromadnych „czystych”, składa się bowiem z kilku przedmiotów z jednej tylko kategorii funkcjonalnej[1]. Z omawianego okresu znane są także skarby ozdób oraz skarby mieszane, w których ozdoby występują razem z bronią czy narzędziami.

W miejscu wskazanym w terenie przez znalazcę jako miejsce odkrycia siekier, w październiku 2011 roku założono niewielki wykop sondażowy o wymiarach 2 x 5 m*. W wykopie nie natrafiono na ślady wkopu, ani żadnych innych obiektów archeologicznych. Nie odnaleziono też żadnych przedmiotów, pochodzących z epoki brązu. Również przeszukanie tego miejsca z wykorzystaniem poszukiwacza metali w promieniu kilkudziesięciu metrów nie przyniosło żadnych rezultatów. (UWAGA – tego typu poszukiwania zabytków archeologicznych bez uzyskania odpowiednich pozwoleń są nielegalne. Mogą skutkować zniszczeniem obiektów archeologicznych, a tym samym kontekstu odkrycia, przez co ewentualnie „zdobyte” zabytki są „ograbione” z wartości naukowej)

 

Siekiery z piętką lejkowatą wykonywane były metodą odlewu w formach muszlowych. Dwa zachowane w całości egzemplarze z Oficjałowa pochodzą zapewne z jednej formy odlewniczej. Zabytki tego typu znane są głównie z Czech, Górnego Śląska i Małopolski. Oprawione w drzewce, były wykorzystywane jako narzędzia lub broń, możliwe, że również jako standardowe jednostki metalu, na co w przypadku omawianego znaleziska może wskazywać identyczna niemal waga wszystkich trzech egzemplarzy (fragment waży tyle samo, co siekiery zachowane w całości). Pochodziły przede wszystkim z importu, chociaż nie wyklucza się miejscowej produkcji niektórych egzemplarzy.

 

Siekiery od 2013 roku znajdują się na stałej wystawie archeologicznej i w katalogu, gdzie zostały umieszczone wśród zabytków kultury łużyckiej.

 

Opracowanie znaleziska na tle innych skarbów i znalezisk pojedynczych siekier z piętką lejkowatą z tej części ziem polskich jest w przygotowaniu.

 

Panu Dawidowi Stec dziękuję za przekazanie do Muzeum jedynych jak do tej pory w naszych zbiorach siekierek z piętką lejkowatą oraz wskazanie dokładnego miejsca ich odkrycia.

 


[1] W. Blajer, Skarby przedmiotów metalowych z epoki brązu i wczesnej epoki żelaza na ziemiach polskich, Kraków 2001, s. 16-17.

* Badaniami kierował dr Marek Florek z Instytutu Archeologii UMCS w Lublinie przy współpracy Moniki Bajki z Muzeum Okręgowego w Sandomierzu. Wzięli w nich udział studenci archeologii z IA UMCS w Lublinie.

 

Muzeum

alt.php?id=422