Poszukiwania na Wzgórzu Staromiejskim w Sandomierzu, czyli o tym, że można szukać zabytków z wykorzystaniem wykrywacza metali legalnie - Archeologia Sandomierz

Poszukiwania na Wzgórzu Staromiejskim w Sandomierzu, czyli o tym, że można szukać zabytków z wykorzystaniem wykrywacza metali legalnie

W kwietniu 2012 roku członkowie Stowarzyszenia Poszukiwaczy Śladów Historii „Sakwa” przeprowadzili poszukiwania zabytków z użyciem wykrywaczy metali na Wzgórzu Staromiejskim w Sandomierzu. Poszukiwania były prowadzone na podstawie odpowiedniej decyzji Kierownika Delegatury w Sandomierzu Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach oraz zgody uzyskanej od właścicieli działek. Z uwagi na fakt, że teren poszukiwań wchodzi w skład stanowisk archeologicznych, były one prowadzone pod ścisłym nadzorem archeologicznym.

Obszar miasta, nazywany Wzgórzem Staromiejskim lub Wzgórzami – Świętojakubskim i Świętopawelskim jest znany z licznych znalezisk archeologicznych przypadkowych, a także dokonywanych podczas badań wykopaliskowych i powierzchniowych oraz nadzorów archeologicznych. Na Wzgórzu Staromiejskim znajduje się rozległe cmentarzysko wczesnośredniowieczne (lub kilka cmentarzysk) z XI wieku[1], na miejscu którego w kolejnych wiekach – XII i XIII powstała i prężnie rozwijała się rozległa osada otwarta. Około 1226 roku nastąpiła tam lokacja pierwszej gminy miejskiej. Po zniszczeniu osady podczas najazdu tatarskiego w 1260 roku miasto zostało przeniesione na obecne miejsce na Wzgórzu Miejskim, zaś osiedle na Wzgórzu Staromiejskim stopniowo przekształciło się w przedmieście.

Na terenie tym natrafiono też na ślady kultur pradziejowych – grób kultury ceramiki wstęgowej rytej, osadę i cmentarzysko kultury pucharów lejkowatych oraz cmentarzysko kultury przeworskiej z okresu wczesnorzymskiego[2].

 

W trakcie realizacji zamierzenia, członkowie Stowarzyszenia przeszukiwali teren z użyciem sprzętu ustawionego na wskazywanie obecności przedmiotów z metali kolorowych i srebra na głębokości do 20-30 cm od powierzchni ziemi, bez sygnalizowania obecności żelaza. Po wskazaniach sygnału wykrywacza, przedmioty były zbierane lub wykopywane z ziemi, a później dołki były zakopywane. Wszystkie znaleziska były pokazywane archeologowi, następnie inwentaryzowane w obrębie poszczególnych działek, pakowane do specjalnych torebek z metryczką, na której znajdował się numer działki i imię lub pseudonim znalazcy. W przypadku wydzielonych przedmiotów o największej wartości naukowej i muzealnej, miejsce ich znalezienia oznaczono dokładnie na mapie w obrębie działek. Żelazny grot oszczepu/włóczni został znaleziony na powierzchni. Na jednej z działek odnotowano dużą ilość fragmentów naczyń ceramicznych wczesnośredniowiecznych.

Przedmioty uznane za zabytki archeologiczne po zakończeniu poszukiwań zostały przekazane do Muzeum Okręgowego w Sandomierzu.

Do najbardziej wartościowych znalezisk należą:

- fragment fibuli serii pruskiej, tzw. oczkowatej (Almgren 60), datowanej na wczesny okres wpływów rzymskich,

- grot włóczni/oszczepu – z okresu wpływów rzymskich lub wczesnego średniowiecza,

- moneta – denar krzyżowy (tzw. krzyżówka) – z XI wieku,

- trzy sprzączki lirowate i fragment okucia pasa – z okresu wczesnego średniowiecza (ok. XI wieku).

 

Fragment fibuli (zapinki) z okresu wpływów rzymskich i prawdopodobnie również grot mogą pochodzić z grobów i wskazywać na istnienie w tym miejscu cmentarzyska z okresu wpływów rzymskich. O istnieniu w okolicach Sandomierza ośrodka władzy typu wodzowskiego w tym okresie świadczy odkryty w 1928 roku na przedmieściu zwanym Krakówką grób tzw. książęcy – bogato wyposażony pochówek wojownika-wodza. Około 400 m na południowy wschód od miejsca odkrycia fibuli i grotu, w miejscu, gdzie obecnie biegnie ulica Staromiejska, natrafiono przed laty na groby z okresu wpływów rzymskich, które zostały zniszczone, a zabytki z nich pochodzące nie zachowały się.

Monetę XI-wieczną – dobrze zachowany denar krzyżowy – odnaleziono w północno-wschodniej części Wzgórza Staromiejskiego, w pobliżu miejsca odkrycia szachów sandomierskich, gdzie znajdował się nieistniejący kościół św. Jana.

 

Spośród pozostałych odkrytych przedmiotów, do najciekawszych należą:

- krążek metalowy o średnicy 3 cm z fragmentarycznie zachowanym uszkiem, prawdopodobnie amulet z wypukłym krzyżem równoramiennym po jednej stronie i rytami na drugiej stronie,

- medalik kształtu owalnego z uszkiem, z wypukłym przedstawieniem postaci świętego Augustyna na jednej i świętego Jana na drugiej stronie z napisami łacińskimi po obu stronach,

- pierścień z owalną tarczką, pokrytą rytami geometrycznymi w postaci linii prostych i kółeczek wykonanych cyrklem.

Krążek metalowy może pochodzić z okresu średniowiecza, zaś medalik i pierścień są datowane na okres nowożytny.

 


[1] M. Bajka, M. Florek, Nowe dane do badań nad cmentarzami wczesnośredniowiecznego Sandomierza, „Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego”, t. 32, 2011, s. 169-181 (tam dalsza literatura).

[2] por. M. Florek, Mapa archeologiczna Sandomierza, Sandomierz 1989.

 

Muzeum

alt.php?id=422