Rzymska moneta republikańska ze skarbu z Połańca - Archeologia Sandomierz

Rzymska moneta republikańska ze skarbu z Połańca

Na stałą wystawę archeologiczną w Muzeum Okręgowym w Sandomierzu trafiła kolejna moneta rzymska ze zbiorów Działu Historycznego – srebrny denar republikański Luciusa Marciusa Censorinusa z około 82 roku p.n.e.

Moneta pochodzi najprawdopodobniej ze skarbu, odkrytego w Połańcu w pow. staszowskim 9 listopada 1968 roku w miejscu zwanym „Folwarkiem”, około 100 m na północ od brzegu rzeki Wschodniej, która tuż przed Połańcem wpada do Czarnej Staszowskiej.

Skarb został znaleziony na głębokości około 70-80 cm podczas kopania piasku do umocnienia wału ochronnego przy rzece. Znalazcami byli rolnicy z Połańca, zatrudnieni przy naprawie wału, Władysław Kłosiński i Mieczysław Marczewski. Monety zabezpieczył Zygmunt Pyzik z Działu Archeologicznego Muzeum Świętokrzyskiego w Kielcach, a znalazcy otrzymali wysokie nagrody pieniężne.

 

Skarb znajdował się w glinianym naczyniu o czarnych, wygładzonych ściankach, o wysokości około 15 cm, które zostało rozbite podczas odkrycia. Zawierał około 160 (?) denarów rzymskich (148 monet znajduje się w zbiorach muzealnych) z czasów Republiki z II i I wieku p.n.e.– od pierwszych anonimowych serii przez emisje poszczególnych triumwirów monetarnych, a także monety z czasów Juliusza Cezara, Marka Antoniusza i cesarza Augusta. Najwięcej, bo aż 41 monet pochodzi z lat 90-81 p.n.e.

 

Skarb z Połańca ze względu na strukturę chronologiczną stanowi unikalne znalezisko na ziemiach polskich i odgrywa ważną rolę w badaniu najwcześniejszej fazy napływu pieniądza rzymskiego na ziemie polskie. W tym czasie mamy do czynienia ze sporadycznym, jednostkowym napływem monet. Denary zostały zdeponowane w pierwszej ćwierci I wieku n.e., stanowią zwarty zespół monetarny, a ich napływ należy łączyć raczej z przemieszczeniem wraz z właścicielem skarbu, a nie z wymienną transakcją na naszych ziemiach.

 

147 monet ze skarbu znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Kielcach, zaś jedna moneta republikańska – w zbiorach Muzeum Okręgowego w Sandomierzu.

 

Denar ze zbiorów sandomierskich został wybity przez Luciusa Marciusa Censorinusa i przedstawia na awersie głowę boga Apolla, przybraną wieńcem laurowym. W pobliżu głowy znajduje się mocno wybita punch-mark w kształcie półksiężyca. Punch-marks, czyli niewielkie wtórne stempelki o nie do końca wyjaśnionym znaczeniu występują na 52 monetach ze skarbu. Na rewersie znajduje się wizerunek satyra Marsjasza w czapce frygijskiej, niosącego bukłak, a obok niego kolumna z posągiem na szczycie – wg niektórych badaczy jest to posąg Minerwy. Z boku znajduje się napis L CENSO/R/

 

Symbolika monety może się odnosić do linii rodowej mincerza, gens Marcia, którego przedstawiciele twierdzili, że ród wywodzi się od legendarnego Marsjasza. Jeden z przodków L. Marciusa Censorinusa utrzymywał, iż doświadczył wizji, która doprowadziła do wprowadzenia igrzysk na cześć Apolla.

 

Według innej interpretacji symbolika monety podyktowana była względami politycznymi. Apollo był uznawany za symbol harmonii, a w owym czasie Rzym przechodził przez okres politycznych niepokojów. Marsjasza uważano za symbol politycznej wolności, zwłaszcza wolności wypowiedzi. Na monecie nosi on czapkę frygijską, która również była symbolem wolności.

 

Wyobrażenie Apolla może także odnosić się do zarazy, która miała miejsce w 87 roku p.n.e. L. Marcius Censorinus poprzez wybicie monety z wizerunkiem Apolla mógł zwracać się do bóstwa jako uzdrowiciela i opiekuna.

 

 

Literatura:

A. Kunisz, Skarb rzymskich denarów z czasów Republiki i cesarza Augusta odkryty w Połańcu, pow. Staszów, „Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego”, t. VI, 1970, s. 103-159.

A. Kunisz, Znaleziska monet rzymskich z Małopolski, Wrocław 1985, s. 165-171.

 

Opis symboliki monety na podstawie: http://en.wikipedia.org/wiki/Denarius_of_L._Censorinus

 

 

Muzeum

alt.php?id=422