Poszukiwania podziemnych przejść przy kościele św. Idziego w Ptkanowie, pow. opatowski. Odkrycie depozytu srebrnych monet. - Badania i nabytki muzealne - Archeologia Sandomierz

Poszukiwania podziemnych przejść przy kościele św. Idziego w Ptkanowie, pow. opatowski. Odkrycie depozytu srebrnych monet.

W sobotę 23 sierpnia 2014 roku członkowie Stowarzyszenia „Sakwa” i Klubu Przyjaciół Archeologii Ziemi Sandomierskiej wraz z pracownikiem Działu Archeologicznego Muzeum Okręgowego w Sandomierzu spotkali się w Ptkanowie, pow. opatowski, woj. świętokrzyskie, podczas akcji poszukiwawczej, zainicjowanej przez Stowarzyszenie „Sakwa”, której celem było odkopanie zejścia do lochów, znajdującego się, wg przekazów ustnych i pisanych, w dzwonnicy kościelnej.

Kościół p.w. św. Idziego w Ptkanowie pochodzi z XIV-XV wieku – został zbudowany prawdopodobnie z fundacji Domarata herbu Grzymała (kamienna tarcza z herbem Grzymała znajduje się na szczycie frontowej elewacji od strony zachodniej). Według przekazu Jana Długosza pierwszy kościół w tym miejscu został ufundowany w 1140 roku, a fundatorem, według zachowanej tradycji, był Dunin herbu Łabędź. Według innej tradycji kościół mógł zostać założony przez zakon templariuszy. W XVI lub XVII wieku teren cmentarza przykościelnego wraz z kościołem został otoczony murem na planie nieregularnego ośmioboku z trzema basztami i trzema bastionikami, w którym znajdują się otwory strzelnicze. W roku 1889 do kościoła od strony południowej dobudowano neogotycką kruchtę. W latach 1906-1910 kościół został powiększony przez przedłużenie nawy w stronę zachodnią według projektu architektonicznego Józefa Dziekońskiego.

Kościół wzniesiono z ciosów miejscowego piaskowca podolskiego, a obwarowania z łamanego piaskowca, spojonego zaprawą wapienną[1].

 

Najwyższa baszta, dawniej bramna, obecnie dzwonnica, znajduje się w południowo-zachodnim narożniku murów. Jest zbudowana na planie prostokąta ze szkarpami w narożnikach i wysunięta znaczną częścią korpusu na zewnątrz obwarowań. Ciekawostką są wmurowane w ścianę wschodnią elementy rzeźb kamiennych, być może pochodzące z pierwszego kościoła, romańskiego – fragment fryzu roślinnego i zwierzęco-wstęgowego. Nad kruchtą neogotycką wmurowano dwie główki i tablicę z datą ufundowania pierwszego kościoła. Na murach kościoła znajdują się wyryte rysunki z napisami.

Według zachowanych przekazów, około 1970 roku zamurowano południową część przyziemia dzwonnicy, gdzie z sali nakrytej kolebką (dawny przejazd) można się było dostać do piwnicy i lochów, a także na piętro.

 

Poszukiwania prowadzone przez Stowarzyszenie „Sakwa” zostały poprzedzone uzyskaniem zgody Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Delegaturze w Sandomierzu. Póki co nie odkryto zejścia do lochów, mających prowadzić do pól uprawnych, członkowie Stowarzyszenia odgruzowali natomiast kolebkowo sklepioną piwnicę znajdującą się pod dzwonnicą. Z ziemi, którą zasypano piwnicę, wydobyto m.in. kilkadziesiąt naczyń szklanych i ceramicznych, w tym kamionkowych i porcelanowych, pochodzących z XIX i XX wieku, zachowanych w całości i we fragmentach, oraz fragmenty tkanin i naczynie metalowe. Najciekawszy zabytek znaleziono przy dnie piwnicy - to depozyt 27 srebrnych monet, z których najstarsza pochodzi z około 1621 roku. Monety zostały zakopane przy jednej ze ścian piwniczki w skórzanej sakiewce lub owinięte w materiał po 1654 roku. Są wśród nich ternar, grosze koronne i szelągi litewskie Zygmunta III Wazy, szelągi ryskie Gustawa II Adolfa i Krystyny Wazówny, szelągi pruskie Jerzego Wilhelma i Fryderyka Wilhelma oraz krajcar Leopolda V.

 


[1] Informacje z Archiwum Delegatury WUOZ w Sandomierzu.

 

Muzeum

alt.php?id=422