Badania archeologiczne na Wzgórzu Staromiejskim w Sandomierzu w 2010 roku – ślady osady wczesnośredniowiecznej - Badania i nabytki muzealne - Archeologia Sandomierz

Badania archeologiczne na Wzgórzu Staromiejskim w Sandomierzu w 2010 roku – ślady osady wczesnośredniowiecznej

Jesienią 2010 roku zespół archeologów: Anna i Marcin Jączkowie z Hrubieszowa, Michał Kubera z Lubartowa i Monika Bajka z Muzeum Okręgowego w Sandomierzu, przeprowadził ratownicze badania wykopaliskowe na Wzgórzu Staromiejskim w Sandomierzu, w obrębie osady wczesnośredniowiecznej. Prace wykopaliskowe były prowadzone w związku z planowaną rozbudową budynku mieszkalnego i miały na celu rozpoznanie i zabezpieczenie zabytków archeologicznych przed planowaną inwestycją.

Wzgórze Staromiejskie zajmuje ważne miejsce w topografii wczesnośredniowiecznego miasta. Powstała tam najstarsza aglomeracja Sandomierza – w XII-XIII wieku na Wzgórzu rozwijała się prężnie rozległa osada otwarta. O jej znaczeniu świadczy budowa świątyń: kościoła św. Jana (w XII wieku), kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Jakuba (w 2. połowie XII wieku), kościoła św. Pawła (w 1226 roku) oraz osadzenie konwentu dominikańskiego (w 1226 roku). Około 1226 roku miała tam miejsce pierwsza lokacja gminy miejskiej, której inicjatorem był Leszek Biały. Rozwój osady na Wzgórzu Staromiejskim został zahamowany przez najazdy mongolskie: w 1241 roku oraz na przełomie 1259 i 1260 roku. Miasto zostało wówczas przeniesione na Wzgórze Miejskie (obecne Stare Miasto), zaś osada na Wzgórzu Staromiejskim stopniowo przekształciła się w przedmieście. Wcześniej, w wieku XI i na początku XII wieku, na Wzgórzu Staromiejskim funkcjonował rozległy cmentarz.

Wykopy założono u zbiegu ulicy Staromiejskiej i wejścia do Wąwozu Królowej Jadwigi, w pobliżu kościoła św. Pawła. Natrafiono w nich na obiekty archeologiczne, które można interpretować jako półziemianki i towarzyszące im założenia gospodarcze o charakterze piwniczek, wykorzystywanych często później jako jamy śmietniskowe. Na podstawie znalezionej ceramiki większość obiektów można datować na 2. połowę XII i XIII wiek, część na późne średniowiecze i czasy nowożytne. Chaty-półziemianki miały niewielkie wymiary ok. 2,5 x 3,0 m. Stan zachowania uniemożliwia odtworzenie szczegółów ich pierwotnego wyglądu. Podobne budowle znane z wcześniejszych odkryć na osadzie posiadały ściany z bali, oblepiane gliną wymieszaną z plewami i drewnianą podłogę wspartą na legarach. Jedna z piwniczek ziemnych miała głębokość ponad 2 m – po zaprzestaniu użytkowania została zamieniona na dół śmietniskowy i zasypana. Pierwotnie piwniczka zapewne posiadała zadaszenie o konstrukcji drewnianej, ściany i podłogę wylepiane gliną, co potwierdzają liczne fragmenty polepy z odciskami belek.

Podczas badań znaleziono kilkaset fragmentów naczyń ceramicznych, wykonanych z gliny żelazistej lub białej glinki kaolinitowej. Naczynia były formowane na kole garncarskim i często bogato zdobione motywami rytymi i odciskami. Na dnach niektórych występują znaki garncarskie. W większości są to fragmenty różnego rodzaju garnków i naczyń o kształcie beczułkowatym. Pozyskany zespół ułamków naczyń nie stanowi jednolitej chronologicznie i technologicznie grupy – występują w nim zabytki XI-wieczne i liczniej reprezentowane – z XII-XIII wieku. W obrębie osady występowały ponadto w dużej ilości kości zwierzęce, głównie krowy i świni.

Do najciekawszych zabytków, odkrytych podczas badań, zalicza się dysza gliniana i srebrny kabłączek skroniowy. Dysza, częściowo uszkodzona, była wykorzystywana w warsztatach kowalskich jako element łączący (izolujący) miech kowalski z piecem. Kabłączek skroniowy znaleziono w piwnicy na głębokości 130 cm; został wykonany z czterech misternie skręconych i połączonych ze sobą srebrnych drutów, oplatających znajdujący się w środku drut z brązu. Kabłączek w średniowieczu służył jako ozdoba, którą mocowano do opaski, chusty lub czepka noszonego na głowie. Obecnie znajduje się na wystawie archeologicznej w sandomierskim Zamku wśród innych eksponatów wczesnośredniowiecznych.

Więcej o wynikach badań można przeczytać w artykule:

Anna Jączek, Badania archeologiczne na Wzgórzu Staromiejskim w Sandomierzu w 2010 roku, „Zeszyty Sandomierskie”, nr 31, 2011, s. 58-60.

Muzeum

alt.php?id=422