Kultura pucharów lejkowatych - Archeologia Sandomierz

Kultura pucharów lejkowatych

(ok. 3700-3200 r. p.n.e.)

 

To pierwsze w pełni rodzime ugrupowanie kulturowe, którego wykształcenie nie jest związane ze strefą bałkańsko-naddunajską. Ludność tej kultury objęła swoim osadnictwem obszar niemal całej obecnej Polski. Zakładała bardzo duże wyżynne osady, zamieszkiwane przez wiele pokoleń. Wokół nich powstawała sieć mniejszych osiedli, usytuowanych głównie w pobliżu rzek. Największe osady na Ziemi Sandomierskiej znajdowały się w Ćmielowie w pow. ostrowieckim, w Kamieniu Łukawskim, Zawichoście-Podgórzu i Gorzyczanach w pow. sandomierskim. Na innych terenach, o gorszych warunkach osadniczych, podstawową formą były jednak małe osady i obozowiska.
Budowano wówczas przeważnie niewielkie domy słupowe na planie prostokąta, częściowo zagłębione w ziemię – półziemianki – o powierzchni ok. 10-20 m², choć spotykane są też duże domy o wymiarach kilkanaście na kilka metrów.
Obrządek pogrzebowy ludności kultury pucharów lejkowatych wyróżnia się występowaniem grobowców megalitycznych o konstrukcjach kamiennych, drewnianych lub kamienno-drewnianych, które były przykryte podłużnymi nasypami ziemnymi. Największy taki obiekt w okolicach Sandomierza odkryto na cmentarzysku w Pawłowie – miał długość 52 m.

 

alt.php?id=419

 

W omawianym okresie występują też groby płaskie z konstrukcjami kamiennymi. Zmarłych chowano w pozycji wyprostowanej na wznak.
Wśród naczyń do najpopularniejszych form należą puchary lejkowate z rozchylonym na zewnątrz wylewem, od których pochodzi nazwa kultury. Lepiono też amfory, wazy, kubki, garnki i flasze z kryzą.
Znakomicie rozwinięte było krzemieniarstwo. Ludność kultury pucharów lejkowatych odkryła złoża krzemienia pasiastego w „Krzemionkach” koło Ostrowca Świętokrzyskiego i doskonałej jakości krzemienia świeciechow-skiego w okolicach Świeciechowa nad Wisłą. Docierała też do złóż równie dobrego surowca na Wołyniu – krzemienia wołyńskiego. Surowce te dawały możliwość wyprodukowania szczególnie dużych wytworów – siekier i narzędzi na długich wiórach.
Na terenie osad licznie odnajdywane są przęśliki i ciężarki tkackie oraz narzędzia wykonane z kości i poroża.

Czy wiesz, że...
Flasze z kryzą, charakterystyczne wyłącznie dla kultury pucharów lejkowatych, przypominają swym kształtem odwróconą główkę makówki. Przypuszcza się, że służyły do przechowywania substancji halucynogennych, m.in. opium.
Na uchach naczyń spotykane są wyobrażania baranich głów i wołów ciągnących radło. Czy miały one wyłącznie znaczenie estetyczne, czy też były elementami skompli-kowanego systemu wierzeń – odpowiedź na to pytanie pozostaje wciąż tajemnicą.


alt.php?id=420